محمد اكبر بن محمد شاه ارزانى دهلوى
9
مجربات اكبرى ( فارسى )
با زبان متعارف ، چه زبان شيرين فارسى و چه زبان متعارف آن روز عالمان براى نقد و نظر بيشتر صاحبان آن رشتهء علمى منتشر كند . توجه دقيق به موضوع سير و تاريخى و سرانجام آن تا زمان حاضر گاهى بسيار ارزشمند است . چاپ مقاله هاى بين المللى در اين زمينه مىتواند در توسعهء اين امر تأثير گذار باشد و با راه يافتن اين مقاله ها به مراكز بزرگ دانشگاهى ، عرصه اى بكر در كشور احيا خواهد شد . البته ، اين گونه اقدامات نيز بايد به منظور پيوندى صحيح و منطقى بين پزشكى رايج و طب سنتى صورت گيرد . تكيه بر اين امر چشم اندازى روشن را براى آيندهء اين مسير مى نماياند . طب سنتى ايران صاحب دانشمندان شهير و منابع ارزشمندى است كه در مجموع به همراه ابداعات و نوآورى هاى پزشكان و دانشمندان اين رشته مكتب پزشكى ايران را شكل داده است و در ميان منابع غنى طب سنتى ايران ، كتاب مجربات اكبرى درخور توجه است و اهميت ويژه اى دارد ؛ چه اين كتاب از پزشك ايرانى ساكن هند ، مير محمد ارزانى بن مير حاجى مقيم ، معروف به " شاارزانى " يا " مير محمد اكبر " است و از او آثار فارسى گوناگونى برجاى مانده است ؛ من الجمله طب الاكبر كه ترجمه اى است از شرح اسباب و علامات نفيس بن عوض كرمانى با اضافاتى از كتاب هاى ديگر . ارزانى اين ترجمه و تأليف را در 1112 ق به پايان رسانيد . او ميزان الطب را ، كه مختصرى در پزشكى است ، براى بهره مندى شاگردانش تأليف كرد . افزون بر مجربات اكبرى ، در باب داروهاى مركب كتاب قرابادين قادرى ، كه آن را در 1126 ق نگاشت ، از آثار برجستهء او به شمار مى رود . در پايان ، از همكاران عالم خود ، كه در توسعهء اين فرهنگ در دانشگاه گام هاى گران قدرى برداشته اند ، چون دكتر شمس اردكانى و دكتر مينايى و دكتر كشاورز تشكر و قدردانى مى نمايم . دكتر باقر لاريجانى رئيس دانشگاه علوم پزشكى تهران